نخست‌وزیر قطر ۷ اکتبر را کشتار می‌خواند؛ دوحه در همان روز اسرائیل را مسئول تشدید تنش دانسته بود

نخست‌وزیر قطر می‌گوید ۷ اکتبر کشتار بود و عاملان آن باید پاسخ‌گو باشند. بیانیه‌ای که دولت او در همان روز منتشر کرد نامی از حماس نبرد. اما یک طرف را تنها مسئول تشدید تنش معرفی کرد: اسرائیل.

شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی در گفت‌وگو با پیرس مورگان که ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، ۷ اکتبر را «کشتار» توصیف کرد که «باید محکوم شود» و خواستار پاسخ‌گویی شد. او در آن جمله صراحتا نام حماس را نبرد.

ایتان فیشبرگر (@EFischberger) با انتشار کلیپ مصاحبه در کنار بیانیه ۷ اکتبر قطر در X، این تفاوت را برجسته کرد.

برای دسترسی به این سند نیازی به مکاتبات افشاشده یا منابع ناشناس نیست. وزارت خارجه قطر هنوز آن را در وب‌سایت خود منتشر می‌کند.

بیانیه‌ای با تنها یک طرف مقصر

این بیانیه به تاریخ ۷ اکتبر ۲۰۲۳، با ابراز نگرانی از تحولات غزه و درخواست خویشتن‌داری از همه طرف‌ها آغاز شد.

سپس نوبت به تعیین مسئولیت رسید.

وزارتخانه گفت «اسرائیل را تنها مسئول تشدید تنش جاری می‌داند» و به ادعاهایی درباره نقض حقوق فلسطینیان و ورود به مسجد الاقصی تحت حفاظت پلیس اسرائیل اشاره کرد.

سپس توجه بیانیه به آنچه ممکن بود در ادامه رخ دهد معطوف شد: به استدلال وزارتخانه، مداخله بین‌المللی لازم بود تا این رویدادها به توجیهی برای جنگی دیگر علیه غیرنظامیان فلسطینی در غزه تبدیل نشود.

اقدامات حماس با محکومیت مشابهی روبه‌رو نشد. بیانیه نه از غیرنظامیان اسرائیلی کشته‌شده نام برد و نه از گروگان‌هایی که به غزه برده شدند. اتهام آن به تشدید گسترده‌تر تنش مربوط بود و در همین چارچوب، مسئولیت را منحصرا بر عهده اسرائیل گذاشت.

قطر پیش از این مصاحبه هم فراتر رفته بود

با در نظر گرفتن سوابق دوره میان این دو رویداد، مقایسه دیگر به این سادگی نیست.

شش روز پس از حمله، آل ثانی در کنار آنتونی بلینکن، وزیر خارجه آمریکا، هدف قرار دادن غیرنظامیان را محکوم کرد. زبان او کلی بود و حمله حماس را به‌طور مشخص جدا نمی‌کرد.

تا ژوئیه ۲۰۲۵، قطر از عبارتی حمایت کرده بود که جای بسیار کمتری برای تفسیر می‌گذاشت.

در اعلامیه نیویورک که قطر را در میان رؤسای مشترک کارگروه‌های خود معرفی می‌کرد، آمده بود: «حملات حماس علیه غیرنظامیان در هفتم اکتبر را محکوم می‌کنیم.»

این سند همچنین آزادی همه گروگان‌ها را خواستار شد و از حماس خواست قدرت را در غزه واگذار کند و سلاح‌هایش را به تشکیلات خودگردان فلسطینی تحویل دهد. سند به‌طور جداگانه اقدامات اسرائیل علیه غیرنظامیان فلسطینی را نیز محکوم کرد.

بنابراین نمی‌توان مصاحبه مورگان را به‌درستی چنین معرفی کرد که قطر سرانجام برای نخستین بار حمله را محکوم کرده است. دوحه بیش از یک سال پیش‌تر، محکومیتی صریح را که نام حماس را ذکر می‌کرد تأیید کرده بود.

محکومیت همراه با دفاع از روابط قطر با حماس

آل ثانی از این مصاحبه برای دفاع از رابطه‌ای نیز استفاده کرد که دوحه را در کانون بحث‌ها درباره حماس نگه می‌دارد.

بر اساس گزارش جروزالم پست، او گفت تعامل قطر با این گروه به درخواست واشینگتن آغاز شده بود. او برنامه کمک ماهانه ۳۰ میلیون دلاری به غزه را هماهنگ‌شده با اسرائیل، آمریکا و سازمان ملل توصیف کرد و تأمین مالی شاخه نظامی حماس از طریق آن را رد کرد.

اینها توضیحات او درباره آن ترتیبات بود. سازوکارهای تأییدی که او توصیف کرد، به‌خودی‌خود ثابت نمی‌کنند حماس هیچ منفعت غیرمستقیمی از کمک‌ها نبرده است.

درخواست کنونی او برای پاسخ‌گویی در چارچوب همین دفاع گسترده‌تر از نقش قطر قرار می‌گیرد. در کنار آن، سابقه‌ای مکتوب نیز وجود دارد که اظهارات بعدی نمی‌توانند تغییرش دهند.

در روزی که حماس به اسرائیل حمله کرد، دوحه خواستار خویشتن‌داری شد، درباره پیامدها برای غزه هشدار داد و اسرائیل را تنها مسئول تشدید تنش دانست. محکومیت حماس در آن غایب بود.

بیانیه همچنان با تاریخ اصلی خود در اینترنت در دسترس است: ۷ اکتبر ۲۰۲۳.