مصاحبه معتز عزایزه، خودسانسوری رسانهای در غزه را زیر ذرهبین میبرد

یکی از شناختهشدهترین عکاسان خبری غزه در سطح بینالمللی، پرسشی دشوار درباره گزارشگری از این باریکه مطرح کرده است: وقتی دوربینها فلسطینیهایی را ثبت میکردند که از حماس انتقاد میکردند، چه اتفاقی میافتاد؟
معتز عزایزه، که عکسها و ویدئوهایش از غزه به میلیونها نفر در سراسر جهان رسید، در مصاحبهای طولانی در پادکست «تقارب» احمد البیقاوی درباره این موضوع صحبت کرد.
توضیحات خود پادکست بر یکی از پرسشهای اصلی مطرحشده از عزایزه تأکید دارد: چرا او از افرادی که نظرشان را درباره حماس بیان میکردند فیلم میگرفت، درحالیکه عکاسان دیگر به خاموشکردن دوربینهایشان عادت کرده بودند؟
این ثابت نمیکند که همه خبرنگاران غزه تحت فرمان حماس کار میکردند. اما شهادتی بهطرزی کمسابقه مستقیم درباره خودسانسوری پیرامون یکی از حساسترین موضوعات سیاسی در غزه ارائه میدهد.
و روایت عزایزه تنها شاهد موجود نیست.
وقتی انتقاد از حماس باعث پایینآمدن دوربین میشود
قسمت ۲۳۳ تقارب «چه کسی یک روایت واحد را بر غزه تحمیل میکند؟» نام دارد.
توضیحات رسمی آن، غزهای را که عزایزه میشناسد با «غزه در رسانهها» مقایسه میکند و میپرسد چرا او معتقد است روایت غالب تمام تصویر را نشان نمیدهد. مهمتر اینکه صراحتا میگوید بحث به این موضوع میپردازد که چرا عزایزه از افرادی که نظرشان را درباره حماس میگفتند فیلم میگرفت، درحالیکه دیگران به خاموشکردن دوربینهایشان عادت کرده بودند.
این تمایز اهمیت دارد.
برای مؤثر بودن سانسور لازم نیست دوربین مصادره شود. اگر عکاسان از قبل بدانند کدام اظهارات میتواند مشکلساز شود، کافی است ضبط را متوقف کنند.
نتیجه لزوما گزارش ساختگی نیست. ممکن است چیزی ظریفتر باشد: مخاطبان رنج واقعی، ویرانی واقعی و شهادت واقعی میبینند، اما احتمال اینکه برخی صداهای خطرساز از نظر سیاسی به گوششان برسد، بسیار کمتر است.
گزارشی از سازوکار فشار
روزنامه Jerusalem Post در گزارش خود از این مصاحبه عربی نوشت که عزایزه فراتر رفته است.
طبق ترجمه روزنامه، او گروهی در WhatsApp به نام «اسمارت» را توصیف کرده که به گفته او یک مسئول رسانهای حماس در گذرگاه رفح آن را اداره میکرد و برای سازماندهی کارزارهایی علیه خبرنگاران و دیگر کسانی به کار میرفت که روایت مطلوب را به چالش میکشیدند.
در این گزارش آمده است که عزایزه از انتشار اطلاعات شخصی و شماره تلفنها گفته تا فعالان بتوانند افراد مشخصی را در اینترنت هدف حمله و آزار قرار دهند. گزارش همچنین این ادعا را به او نسبت داد که عکاسان یاد گرفته بودند وقتی کسی علیه حماس صحبت میکند دوربینهایشان را پایین بیاورند.
کمیته حفاظت از روزنامهنگاران همین الگو را مستقل ثبت کرد
آنچه اظهارات عزایزه را مهم میکند، شواهد مستقلی است که از قبل درباره محیط کار خبرنگاران در غزه وجود دارد.
در مه ۲۰۲۵، کمیته حفاظت از روزنامهنگاران (CPJ) تحقیقی بر پایه مصاحبه با خبرنگاران غزه و اتحادیه روزنامهنگاران فلسطینی منتشر کرد.
توفیق ابوجراد، روزنامهنگار، به CPJ گفت یک مأمور امنیتی حماس به او هشدار داده بود تظاهرات ضدجنگ را پوشش ندهد. او گفت پیشتر مردان نقابدار وابسته به حماس وی را زده و بازجویی کرده بودند و پس از تعهد به توقف گزارشگری آزاد شده بود.
خبرنگار دیگری به CPJ گفت مأموران امنیت داخلی حماس گاهی خبرنگاران را هنگام کار تعقیب میکردند.
ابراهیم محارب، عکاس، گفت مردانی که خود را بازپرس پلیس معرفی کرده بودند آنقدر او را زدند تا بیهوش شد. محمد ابوعون گفت مأموران امنیت داخلی حماس پس از آنکه زنی در مصاحبه با او به حماس و رهبرانش توهین کرد، وی را بازداشت کردند و کتک زدند.
اتحادیه روزنامهنگاران فلسطینی توضیحات گستردهتری ارائه کرد.
رئیس این اتحادیه، ناصر ابوبکر، به CPJ گفت تخلفات منتسب به مقامهای حماس و این جنبش شامل احضار، بازجویی، تهدید، ضربوشتم، بازداشت، ممنوعیت انتشار، دخالت در محتوا و نظارت بوده است.
تحسین الاسطل، معاون اتحادیه، به CPJ گفت بسیاری از خبرنگاران برای پرهیز از مشکل با نیروهای امنیتی به خودسانسوری روی آوردهاند.
Freedom House نیز جداگانه گزارش داده است که رسانههای غزه آزاد نیستند و خبرنگاران مدتهاست با سرکوب دستگاه امنیت داخلی حماس، از جمله بازداشت، بازجویی و موارد ادعایی ضربوشتم روبهرو هستند. این نهاد همچنین میگوید ارعاب حماس و دیگر گروههای مسلح، بیان سیاسی را در غزه محدود میکند.
مقامهای حماس دخالت در پوشش خبری را رد میکنند
تکذیب رسمی نیز وجود دارد.
اسماعیل الثوابته، مدیرکل دفتر رسانهای دولت غزه، به CPJ گفت مقامها هیچ شکایتی درباره تهدید به دلیل پوشش اعتراضات یا احضار توسط مأموران امنیت داخلی دریافت نکردهاند.
او گفت خبرنگاران میتوانند آزادانه رویدادها را پوشش دهند و مقامهای غزه متعهدند مانع دخالت نهادهای امنیتی در محتوای رسانهها یا کار خبرنگاران شوند.
این تکذیب در کنار شهادت خبرنگاران و اتحادیه روزنامهنگاران فلسطینی قرار میگیرد که دقیقا چنین دخالتی را توصیف میکنند.
تصاویر ۷ اکتبر که عزایزه میگوید منتشر نکرد
Jerusalem Post بخش قابلتوجه دیگری از مصاحبه را نیز گزارش کرد.
طبق ترجمه آن، عزایزه گفت پس از دیدن یک خودروی گردانهای القسام در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، از فلسطینیهایی که به اسیران اسرائیلی حمله میکردند فیلم گرفته، اما تصمیم گرفته تصاویر را منتشر نکند، چون معتقد بوده اسرائیل میتواند از آنها برای شناسایی فلسطینیهای دیدهشده در ویدئو استفاده کند.
در این مورد نیز Israel News Pulse عبارت دقیق عربی و زمینه سخن را بهطور مستقل از روی متن کامل مصاحبه تأیید نکرده است.
اما اگر ترجمه دقیق باشد، این روایت تمایزی مهم را در درک گزارشگری جنگ نشان میدهد.
پرسش فقط این نیست که آیا یک تصویر واقعی است.
بلکه این هم هست که کدام تصاویر واقعی منتشر میشوند، کدامها منتشر نمیشوند، کدام صداها شنیده میشوند و کدامها با پایینآمدن دوربین ناپدید میشوند.
مصاحبه عزایزه چه چیزی را ثابت میکند و چه چیزی را نه
مصاحبه عزایزه ثابت نمیکند که همه خبرنگاران غزه مبلّغ حماس هستند.
ثابت نمیکند که هر عکس یا گزارش بیرونآمده از غزه بهطور متمرکز هدایت شده است.
و این ادعا را ثابت نمیکند که همه خبرنگاران عضو یک گروه رسانهای تحت کنترل حماس بودهاند.
آنچه ارائه میدهد، نتیجهای قابلدفاعتر است.
یکی از مشهورترین عکاسان غزه علنا درباره محیط رسانهای صحبت کرده که در آن انتقاد از حماس میتوانسته باعث خاموششدن دوربینها شود. سازمانهای مستقل آزادی مطبوعات نیز جداگانه روایت خبرنگارانی را ثبت کردهاند که از ارعاب، حمله، نظارت، دخالت و خودسانسوری تحت حکومت حماس گفتهاند.
این موضوع در تفسیر گزارشها از منطقهای اهمیت دارد که دسترسی رسانههای خارجی مستقل به آن نیز بهشدت محدود شده و خبرنگاران فلسطینی محلی بار سنگین و کمسابقه ثبت جنگ را، اغلب با خطر شخصی بسیار زیاد، به دوش کشیدهاند.
شواهد، کنارگذاشتن همه تصاویر ثبتشده در غزه را توجیه نمیکنند.
اما طرح پرسشی را توجیه میکنند که بسیار کمتر به آن توجه میشود:
نهفقط اینکه دوربینهای غزه چه نشان دادند، بلکه خبرنگاران یاد گرفتند چه چیزی را نشان ندهند؟



