درون شالدگ در 7 اکتبر: مستندی تازه تصمیم‌های گرفته‌شده در میان آشوب را آشکار می‌کند

یک مستند تازه اسرائیلی با جزئیاتی کم‌سابقه نشان می‌دهد یکی از محرمانه‌ترین یگان‌های نیروهای ویژه این کشور در 7 اکتبر 2023 چگونه جنگید و برخی از سرنوشت‌سازترین تصمیم‌های آن صبح چگونه بر پایه تصویری ناقص و گاه نادرست از رویدادهایی گرفته شد که تنها چند کیلومتر دورتر جریان داشت.

پخش «شالدگ»، مستند دو قسمتی بن کسپیت، روزنامه‌نگار اسرائیلی، از شبکه کشت 12 در 23 سپتامبر 2026 آغاز شد. این مستند شامل روایت فرماندهان و نیروهای یگان شالدگ نیروی هوایی اسرائیل، معروف به یگان 5101، درباره نبردهای پایگاه رعیم، کیبوتص بئری، آلومیم، کفار عزا، حولیت و دیگر نقاط در جریان حمله به رهبری حماس است.

مستند روایت‌هایی از نبرد نزدیک، تلفات و نجات غیرنظامیان دارد. اما شاید مهم‌ترین دستاورد آن کمتر نمایشی باشد: شرحی از درون یگان درباره اینکه تصویر عملیاتی ارتش اسرائیل در نخستین ساعات حمله تا چه اندازه ضعیف بود.

در بخشی از فیلم، فرمانده شالدگ می‌گوید به او اطلاع داده بودند ستاد لشکر غزه در پایگاه رعیم تصرف شده است. این خبر در تصمیم او برای اعزام نیرو به آنجا نقش داشت.

تحقیق بعدی ارتش اسرائیل به نتیجه‌ای محتاطانه‌تر رسید. تروریست‌های حماس به پایگاه رعیم نفوذ کردند، مواضعی درون آن گرفتند و فعالیت ستاد را به‌شدت مختل کردند، اما تحقیق نشان داد نبرد در ورودی مانع تصرف کل پایگاه به دست حماس شد.

این تفاوت اهمیت دارد.

مستند باور فرماندهان در همان لحظه را ثبت می‌کند. تحقیقات بعدی به تصاویر دوربین‌های نظارتی، ارتباطات، شهادت‌ها و گاه‌شمارهای بازسازی‌شده دسترسی داشتند؛ اطلاعاتی که هنگام جریان داشتن حمله در اختیار آن فرماندهان نبود.

یگان نیروهای ویژه در میدان نبردی نامشخص

شالدگ در سال 1974 پس از جنگ یوم کیپور تشکیل شد و امروز در ساختار نیروهای ویژه نیروی هوایی اسرائیل زیر نظر بال هفتم فعالیت می‌کند.

ماموریت‌های علنا اعلام‌شده آن شامل شناسایی ویژه، هماهنگی هوا و زمین، هدایت هواگردها و حملات، و عملیات در عمق خاک دشمن است.

7 اکتبر وضعیت بسیار متفاوتی ایجاد کرد.

به‌جای آماده شدن برای یک عملیات ویژه مشخص، تیم‌های شالدگ به میدان نبردی رو به گسترش در داخل اسرائیل اعزام شدند؛ جایی که تروریست‌های حماس هم‌زمان به تاسیسات نظامی، کیبوتص‌ها، جاده‌ها و غیرنظامیان در سراسر منطقه مرزی غزه حمله می‌کردند.

فرمانده یگان که به دلیل محدودیت‌های امنیت عملیاتی در مستند فقط سرهنگ دوم ب. معرفی می‌شود، می‌گوید حدود ساعت 6:29 صبح بسیج شالدگ را آغاز کرد.

به روایت او، یگان سرانجام در هفت نقطه فعالیت کرد: کفار عزا، بئری، پایگاه رعیم، آلومیم، صوفا، پایگاه اوریم و حولیت.

تحقیقات رسمی، مستقل از این روایت، حضور شالدگ را در چند مورد از این نقاط، از جمله بئری، رعیم و کفار عزا تایید می‌کنند. شواهد عمومی درباره اقدامات دقیق یگان در صوفا و اوریم همچنان بسیار محدودتر است.

پیام سقوط ستاد لشکر غزه

یکی از مهم‌ترین افشاگری‌های مستند به اطلاعاتی مربوط می‌شود که هنگام حمله به شالدگ می‌رسید.

سرهنگ دوم ب. می‌گوید یک افسر عملیات لشکر غزه به او اطلاع داد ستاد لشکر در پایگاه رعیم تصرف شده است.

برای فرمانده‌ای که می‌کوشید تعداد محدودی نیروی زبده را در برابر حمله‌ای به‌سرعت گسترش‌یابنده تقسیم کند، این پیام اهمیت بسیار زیادی داشت. قرار بود ستاد لشکر غزه به هماهنگی دفاع از کل منطقه مرزی کمک کند.

از همین رو شالدگ پایگاه را در اولویت قرار داد.

تحقیق بعدی ارتش اسرائیل نشان داد حماس حدود 60 مهاجم را به حمله به پایگاه رعیم اختصاص داده بود. نزدیک به نیمی از آنان کنار ورودی جنگیدند و حدود 30 نفر از شکاف‌های پیرامون پایگاه نفوذ کردند.

مهاجمان به تاسیسات داخلی و مواضع تیراندازی رسیدند، بخش‌هایی از پایگاه را آسیب زدند و فرماندهی و کنترل را مختل کردند.

اما تحقیق رسمی نتیجه گرفت دفاع در دروازه مانع تصرف کامل اردوگاه شد.

بنابراین محتاطانه‌ترین توصیف این نیست که حماس کل ستاد لشکر غزه را گرفت، بلکه این است که به پایگاه نفوذ کرد و موقتا بخش‌هایی از آن را تحت کنترل یا تسلط خود درآورد و در عین حال فعالیت آن را به‌شدت مختل کرد.

این موضوع پیام دریافتی شالدگ را بی‌اهمیت نمی‌کند. برعکس، به توضیح علت انتخاب‌های یگان کمک می‌کند.

ورود شالدگ به پایگاه رعیم

بر اساس بازسازی رسمی، یک گروه 15 نفره شالدگ ساعت 9:54 صبح با بالگرد از پالماخیم حرکت کرد و حدود ساعت 10:18 در شرق پایگاه رعیم فرود آمد.

این نیرو بعدا وارد پایگاه شد و با تروریست‌های حماس روبه‌رو شد که اطراف سالن ورزشی، تالار اجتماعات و محدوده سالن بدنسازی موضع گرفته بودند.

سرگرد ایدو یهوشوع و سروان روم شلومی در نبرد کشته شدند. سه عضو دیگر شالدگ نیز زخمی شدند.

به‌تدریج نیروهای بیشتری به نبرد پیوستند. گروه دوم شالدگ با حدود 20 نفر ساعت 12:45 ظهر رسید و پس از آن یگان‌های دیگری از ارتش اسرائیل وارد شدند.

پاک‌سازی پایگاه تا حدود ساعت 7 عصر اعلام نشد.

تحقیق ارتش اسرائیل بعدا نتیجه گرفت ارتش در دفاع مناسب از پایگاه رعیم ناکام مانده است. این تحقیق زیرساخت امنیتی معیوب، آمادگی ناکافی، دسترسی ناکافی به سلاح و ذهنیت «منطقه پشت جبهه» را در ستادی نزدیک مرز غزه شناسایی کرد.

هدایت آتش بالگرد از طریق WhatsApp

یکی از چشمگیرترین روایت‌های مستند به چگونگی هماهنگی شالدگ با یک بالگرد تهاجمی در جریان نبرد مربوط است.

سرهنگ دوم ب. می‌گوید نیروی زمینی ارتباط رادیویی کارآمدی با خدمه بالگرد نداشت.

خلبان در عوض با تلفن همراه با او تماس گرفت و تصویری از سامانه هدف‌گیری بالگرد را از طریق WhatsApp فرستاد. فرمانده شالدگ می‌گوید محل نیروهای اسرائیلی و منطقه مورد حمله را روی آن علامت زد و تصویر را بازگرداند.

گزارش‌های پیشین بر پایه مصاحبه با فرماندهان اسرائیلی آپاچی از قبل مشخص کرده بودند که یک یگان نیروهای ویژه در رعیم به دلیل نبود ارتباط رادیویی معمول، از طریق WhatsApp با یک بالگرد تهاجمی ارتباط گرفته بود.

به نظر می‌رسد مستند جزئیات دقیق‌تر ارسال تصویر هدف‌گیری و علامت‌گذاری روی آن را اضافه می‌کند.

تحقیق رسمی پایگاه رعیم تایید می‌کند که بالگردهای تهاجمی در ادامه همان بعدازظهر حملاتی را با هدایت شالدگ انجام دادند، هرچند یافته‌های منتشرشده آن تبادل پیام در WhatsApp را شرح نمی‌دهد.

این جزئیاتی کوچک با معنایی بسیار بزرگ‌تر است.

یک نیروی نظامی پیشرفته هماهنگی هدف‌گیری را به‌طور بداهه با یک پیام‌رسان غیرنظامی انجام می‌داد، چون سامانه‌های معمول ارتباطی‌اش در یکی از مهم‌ترین نبردهای آن روز به‌اندازه کافی کار نمی‌کردند.

«آن‌ها را به نیر عوز می‌فرستادم»

مستند همچنین شامل اظهارنظر بازنگرانه فرمانده شالدگ است که مستقیما به ناکامی گسترده‌تر در فهم رویدادهای جوامع مرزی غزه می‌پردازد.

سرهنگ دوم ب. می‌گوید اگر می‌دانست هنوز هیچ نیروی نظامی به برخی جوامع نرسیده، نیروهای کمکی در راه پایگاه رعیم را به جاهای دیگری می‌فرستاد و مشخصا از نیر عوز نام می‌برد.

نمی‌توان دانست چنین تصمیمی چه تاثیری می‌داشت.

اما این سخن مشکل اطلاعاتی پیش روی فرماندهان را آشکار می‌کند.

شالدگ نیروهای محدود خود را به سوی جایی هدایت می‌کرد که فرمانده‌اش آن را ستاد تصرف‌شده یک لشکر می‌دانست، در حالی که غیرنظامیان اسرائیلی در جاهای دیگر هنوز منتظر رسیدن ارتش بودند.

این مشکل بارها در تحقیقات رسمی 7 اکتبر دیده می‌شود: یگان‌ها بدون تصویری قابل‌اعتماد از قدرت دشمن، خطر برای غیرنظامیان یا محل دیگر نیروهای اسرائیلی اعزام می‌شدند.

بئری: دشوارترین بخش داستان شالدگ

مستند همچنین با مناقشه پیرامون نخستین تیم شالدگ در کیبوتص بئری روبه‌رو می‌شود.

تحقیق رسمی ارتش اسرائیل یک تیم 13 نفره شالدگ را نخستین نیروی سازمان‌یافته ارتش دانست که وارد کیبوتص شد.

اما حتی زمان رسیدن آن نیز همچنان محل اختلاف است.

تحقیق رسمی زمان ورود را ساعت 9:03 صبح ثبت کرد.

سرهنگ دوم رونی الیاف، از کهنه‌سربازان شالدگ، بعدا گفت این نیرو حدود ساعت 8:45 رسیده بود. شهادت پیشین یک فرمانده بالگرد تهاجمی اسرائیلی زمان فرود را حتی زودتر، حدود ساعت 8:30، اعلام کرده بود.

این روایت‌ها ممکن است به لحظات متفاوتی اشاره کنند؛ مانند رسیدن بالگرد به منطقه، فرود، پیاده شدن نیروها یا ورود گروه به بخش ساخته‌شده بئری.

هیچ منبع اولیه در دسترس عموم این اختلاف را به‌طور قطعی حل نکرده است.

آنچه روشن است این است که تیم کوچک شالدگ وارد جامعه‌ای شد که شمار مهاجمان در آن بسیار بیشتر از سربازان اسرائیلی موجود در آن لحظه بود.

گروهبان یکم اوهاد «بودی» کوهن در درگیری نخست کشته شد و دو رزمنده دیگر به‌شدت زخمی شدند.

نیرو سپس به سمت ورودی عقب رفت.

این تصمیم به یکی از بحث‌برانگیزترین بخش‌های تحقیق رسمی بئری تبدیل شد.

تحقیق رسمی چه گفت؟

تحقیق ارتش اسرائیل از فاصله گرفتن نخستین تیم شالدگ از نبرد اصلی انتقاد کرد و به‌طور کلی‌تر نتیجه گرفت که گاهی نیروهای اسرائیلی بیرون کیبوتص می‌ماندند، در حالی که غیرنظامیان و اعضای گروه دفاع محلی بئری در داخل به جنگیدن ادامه می‌دادند.

تحقیق گفت ارتش در ماموریت بنیادی خود برای حفاظت از جامعه ناکام مانده است.

این تحقیق دریافت ارتش تا ساعات بسیار دیرتر آن روز فهم دقیقی از نبرد به دست نیاورد و فرماندهی و هماهنگی میان نیروهای در حال ورود به‌شدت ناقص بود.

برآورد شد که تا اواخر صبح حدود 340 مهاجم در بئری یا اطراف آن حضور داشتند.

تحقیق مرگ 101 غیرنظامی را ثبت کرد. سی نفر از ساکنان بئری ربوده شدند و دو اسرائیلی دیگر که از جشنواره نوا گریخته بودند نیز از محدوده بئری ربوده شدند.

پاسخ شالدگ

اعضای شالدگ بخش‌های مهمی از بازسازی رسمی را به چالش کشیده‌اند.

بر اساس روایت مستند، پس از کشته شدن کوهن و مجروحیت شدید دو رزمنده، فرمانده تیم نتیجه گرفت ماندن در همان موضع می‌تواند به نابودی کل نیرو منجر شود.

مستند می‌گوید تیم با موافقت فرماندهی بالاتر به سمت ورودی تغییر موضع داد و به درگیری با تروریست‌هایی ادامه داد که می‌کوشیدند از آن ناحیه وارد شوند.

نمایندگان شالدگ پیش‌تر نیز این ادعا را رد کرده بودند که کل نیرو حدود یک ساعت بیرون مانده است.

آنان می‌گفتند فقط بخشی از نیرو درگیر تخلیه کشته‌ها و مجروحان بوده و وقفه بسیار کوتاه‌تر بوده است.

مستند این اختلاف را حل نمی‌کند.

اما مفصل‌ترین توضیح عمومی تا امروز را از درون شالدگ ارائه می‌دهد درباره اینکه به گفته یگان، چرا آن تصمیم‌ها گرفته شدند.

انتقاد تحقیق رسمی همچنان بخشی از سوابق است. روایت متفاوت شالدگ نیز همین‌طور.

هر دو برای فهم دقیق مناقشه لازم‌اند.

تیمی در راه بئری نزدیک آلومیم تغییر مسیر می‌دهد

رویداد دیگری در فیلم نشان می‌دهد نیروهایی که به یک مقصد اعزام شده بودند چگونه ممکن بود ناگهان در جای دیگری وارد نبرد شوند.

تیمی از شالدگ به فرماندهی افسری که فقط ستوان ل. معرفی می‌شود، در راه بئری بود که نزدیک آلومیم با نشانه‌های یک حمله بزرگ روبه‌رو شد.

مستند از اجساد در جاده، یک بالگرد در حال سوختن یا لاشه بالگرد و تیراندازی در منطقه می‌گوید.

نیروها از خودرو پیاده شدند و به سمت درگیری رفتند.

در میان سربازان، استوار ارشد ایدو «کریدو» روزنتال حضور داشت؛ نیروی ذخیره باسابقه 45 ساله‌ای که مستند او را باتجربه‌ترین رزمنده یگان توصیف می‌کند.

روزنتال در درگیری کشته شد.

مستند می‌گوید اعضای شالدگ تلاش کردند به او برسند، اما رزمنده دیگری هدف گلوله قرار گرفت و عملیات بازیابی ناچار متوقف شد.

سپس از پهپاد برای یافتن روزنتال استفاده شد. به گفته سربازان مصاحبه‌شونده، مردان مسلحی دیده می‌شدند که نزدیک او موضع گرفته بودند و نیرو تصور می‌کرد منتظر تلاش دیگری برای بازیابی‌اند.

شالدگ سرانجام با پشتیبانی یک بالگرد تهاجمی و چتربازان نزدیک، پیکر روزنتال را بازگرداند.

این روایت مفصل و مستقیما از زبان شرکت‌کنندگان در نبرد است، اما هیچ تحقیق رسمی منتشرشده‌ای کل توالی را به‌طور مستقل بازسازی نکرده است.

مستند همچنین نشان می‌دهد سربازان نگران ربوده شدن پیکر روزنتال بودند. اما به‌طور قطعی ثابت نمی‌کند که نیروهای حماس عملا تلاش کرده‌اند آن را با خود ببرند.

کفار عزا، حولیت و دیگر نبردهای شالدگ

مستند نیروهای شالدگ را در منطقه‌ای بسیار گسترده‌تر از بئری و رعیم نشان می‌دهد.

تحقیق رسمی درباره کفار عزا گزارش داد 37 رزمنده شالدگ حدود ساعت 3:15 بعدازظهر با بالگرد رسیدند و در چارچوب فرماندهی ایجادشده توسط دوودوان فعالیت کردند.

در حولیت، یک افسر شالدگ که سرگرد الف. معرفی می‌شود، از یافتن پسری 15 ساله زیر پتو در خانه‌ای می‌گوید، پس از آنکه به والدین پسر شلیک شده بود.

افسر می‌گوید هنگام بیرون آوردن پسر سر او را برگرداند تا والدینش را نبیند.

نجات به‌صورت شهادت مستقیم یک مشارکت‌کننده ارائه می‌شود. هیچ بازسازی عمومی جداگانه‌ای که تمام جزئیات این رویداد را تایید کند پیدا نشده است.

مستند همچنین از فعالیت شالدگ در صوفا و پایگاه اوریم نام می‌برد، هرچند اکنون اطلاعات مستقل و تاییدشده کافی برای بازسازی آن عملیات‌ها با همین میزان جزئیات وجود ندارد.

پنج عضو شالدگ کشته شدند

پنج عضو شالدگ در 7 اکتبر کشته شدند:

سرگرد ایدو یهوشوع، 27 ساله، در نبرد پایگاه رعیم کشته شد.

سروان روم شلومی، 23 ساله، نیز در پایگاه رعیم کشته شد.

استوار ارشد ایدو «کریدو» روزنتال، 45 ساله، نزدیک آلومیم کشته شد.

سروان شیلو کوهن، 24 ساله، در نبرد بئری کشته شد.

گروهبان یکم اوهاد «بودی» کوهن، 20 ساله، در نخستین درگیری شالدگ داخل بئری کشته شد.

مستند تاثیر این مرگ‌ها را بر یگانی توصیف می‌کند که عادت داشت با اعتماد فوق‌العاده به نیروها و روش‌های خود عمل کند.

حتی هنگامی که یگان دفن کشته‌هایش را آغاز کرد، نبرد ادامه داشت.

در یکی از روایت‌ها، سربازان مستقر در میدان مراسم خاک‌سپاری همرزم کشته‌شده خود را از راه دور تماشا می‌کنند، در حالی که مسلح و آماده بازگشت به نبرد مانده‌اند.

مستند واقعا چه چیزی اضافه می‌کند؟

نزدیک به سه سال پس از 7 اکتبر، بخش بزرگی از گاه‌شمار کلی حمله از قبل شناخته شده است.

اهمیت «شالدگ» در این نیست.

ارزش آن در نشان دادن شکل رویدادها از درون یگانی است که پیش از وجود تحقیقات، گاه‌شمارهای بازسازی‌شده و تصاویر هوایی تصمیم می‌گرفت.

مستند جزئیاتی به گزارش‌های پیشین درباره ارتباط WhatsApp با بالگردهای تهاجمی می‌افزاید.

سخن فرمانده شالدگ را ثبت می‌کند که اگر می‌فهمید جوامعی مانند نیر عوز هنوز هیچ نیروی نظامی ندارند، نیروهای کمکی را به جای دیگری می‌فرستاد.

روایتی مفصل از مشارکت‌کنندگان درباره مرگ روزنتال و بازیابی پیکرش ارائه می‌دهد.

به فرماندهان شالدگ فرصت می‌دهد به انتقادهای مربوط به بئری پاسخ دهند.

و آشکار می‌کند پیامی که تصمیم به اولویت دادن به پایگاه رعیم را به حرکت درآورد، خبر تصرف ستاد لشکر غزه بود؛ هرچند تحقیق بعدی ارتش اسرائیل نتیجه گرفت به پایگاه نفوذ شده، اما به‌طور کامل تصرف نشده بود.

هیچ‌کدام از این موارد ناکامی‌های شناسایی‌شده در تحقیقات رسمی را از بین نمی‌برد.

ارتش اسرائیل نتیجه گرفت در دفاع از بئری و پایگاه رعیم هر دو شکست خورده است.

اما مستند به توضیح پرسشی دیگر کمک می‌کند: چگونه سربازان بسیار آموزش‌دیده می‌توانستند در نقطه‌ای به‌شدت بجنگند، در حالی که غیرنظامیان تنها کمی دورتر بدون حفاظت نظامی کافی مانده بودند.

پاسخی که از شهادت‌های شالدگ برمی‌آید صرفا کمبود شجاعت یا توان رزمی نیست.

این میدان نبردی بود که تصمیم‌گیرندگان درباره آنچه پیرامونشان می‌گذشت به‌اندازه کافی و به‌موقع نمی‌دانستند.

این شکاف میان واقعیت روی زمین و اطلاعات رسیده به فرماندهان شاید یکی از مهم‌ترین بخش‌های داستان 7 اکتبر باشد که «شالدگ» به سوابق عمومی اضافه می‌کند.