سایکوپاتی و جنبش حامی فلسطین
وقتی جنبشی سیاسی چارچوبی اخلاقی می‌سازد که در آن خشونت علیه گروه بیرونی «مقاومت» می‌شود، می‌توان قربانیان را از جایگاه غیرنظامی محروم کرد و مسئولیت مرگشان را دوباره بر دوش کسانی گذاشت که هدف حمله قرار گرفته‌اند، چه رخ می‌دهد؟
برخی از افراطی‌ترین گفتارهای برخاسته از فعالیت حامی فلسطین از ۷ اکتبر ۲۰۲۳، شباهت چشمگیری به ویژگی‌های مرتبط با سایکوپاتی دارند: سنگدلی نسبت به قربانیان، کاهش همدلی عاطفی، نبود پشیمانی و توانایی سخن‌گفتن از خشونت به‌عنوان امری مطلوب از نظر اخلاقی، نه آزاردهنده از نظر احساسی.
این به معنای امکان تشخیص سایکوپاتی از روی گفتار نیست.
اما روان‌شناسی پرسش دیگری پیش رویمان می‌گذارد که ارزش طرح دارد.
اگر ویژگی‌های سایکوپاتیک و سادیستی در سراسر جمعیت وجود دارند و پژوهش آنها را با حمایت بیشتر از خشونت سیاسی مرتبط می‌داند، وقتی محیطی ایدئولوژیک زبانی آبرومند از نظر اخلاقی به پرخاشگری می‌دهد چه اتفاقی می‌افتد؟
سایکوپاتی بیرون از زندان‌ها و محیط‌های روان‌پزشکی هم وجود دارد
سایکوپاتی سازه‌ای شخصیتی مرتبط با ویژگی‌هایی چون سنگدلی، ضعف همدلی عاطفی، بهره‌کشی، فریبکاری و کاهش پشیمانی است.
این ویژگی محدود به مجرمان خشن نیست.
یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل در سال ۲۰۲۱، ۱۵ مطالعه با ۱۱٬۴۹۷ بزرگسال را بررسی کرد و شیوع کلی سایکوپاتی را ۴٫۵ درصد برآورد کرد.
این رقم نیازمند ملاحظه‌ای مهم است. وقتی پژوهشگران از سنجه‌های مبتنی بر PCL، که به‌طور گسترده معیار مرجع ارزیابی سایکوپاتی شناخته می‌شوند، استفاده کردند، شیوع برآوردشده به حدود ۱٫۲ درصد کاهش یافت. روش‌های دیگر اندازه‌گیری برآوردهای بسیار بالاتری داشتند.
پس این گفته ساده که «۴ درصد مردم سایکوپات هستند» گمراه‌کننده است.
آنچه می‌توان معقولانه گفت این است که ویژگی‌های سایکوپاتیک به‌صورت طیفی در سراسر جمعیت وجود دارند و نسبت کوچک‌تری از افراد به آستانه‌های سخت‌گیرانه‌تر می‌رسند.
وقتی این موضوع با پژوهش خشونت ترکیب می‌شود، از نظر سیاسی جالب می‌شود.
ویژگی‌های تاریک شخصیت و خشونت سیاسی
مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۴ در نشریه Personality and Individual Differences حمایت از خشونت با انگیزه سیاسی را در پنج دموکراسی بررسی کرد.
پژوهش نخست آن ۱۰٬۳۱۶ شرکت‌کننده از آرژانتین، استرالیا، آلمان، ایتالیا و آمریکا داشت. پژوهش دوم شامل ۱٬۸۴۵ آمریکایی بود و خودشیفتگی، ماکیاولیسم و سایکوپاتی را مستقیم‌تر بررسی کرد.
پژوهشگران دریافتند ویژگی‌های تاریک‌تر شخصیت با حمایت بیشتر از خشونت سیاسی همراه بودند. در نمونه آمریکایی، سایکوپاتی اهمیت ویژه‌ای داشت.
مطالعه‌ای مرتبط‌تر که در سال ۲۰۲۶ منتشر شد، نگرش به خشونت در درگیری اسرائیل و حماس را بررسی کرد.
در دو مطالعه با ۲۵۷ و ۴۷۰ شرکت‌کننده، سایکوپاتی و سادیسم به‌طور پیوسته با حمایت از اقدامات خشونت‌آمیز اسرائیل و حماس هر دو مرتبط بودند. پژوهشگران دریافتند همسویی سیاسی بر اینکه افراد از خشونت کدام طرف حمایت می‌کنند اثر داشت، اما سایکوپاتی و سادیسم با آمادگی گسترده‌تری برای تأیید خشونت در دو سوی متخاصم همراه بودند.
این یافته مهم است.
نشان می‌دهد ایدئولوژی و شخصیت لزوما توضیح‌های رقیب نیستند.
ایدئولوژی می‌تواند به کسی بگوید از خشونت چه کسی حمایت کند.
شخصیت ممکن است به توضیح این کمک کند که آن فرد از ابتدا تا چه حد با خشونت راحت است.
و این مستقیما به گفتار برخی سازمان‌های رادیکال حامی فلسطین پس از ۷ اکتبر می‌رسد.
یک «پیروزی تاریخی» در ۸ اکتبر
«بسته راهنمای روز مقاومت» سازمان سراسری دانشجویان برای عدالت در فلسطین، National SJP، یکی از روشن‌ترین نمونه‌ها را ارائه می‌کند.
سند در حدود ۸ اکتبر ۲۰۲۳ منتشر شد؛ تقریبا یک روز پس از آغاز حمله به رهبری حماس و هفته‌ها پیش از عملیات زمینی عمده اسرائیل در غزه. در آن برای یک تماس هماهنگی در ۹ اکتبر و تظاهرات در ۱۲ اکتبر فراخوان داده شده بود.
این ترتیب زمانی مهم است.
بسته راهنما عمدتا واکنشی به ماه‌ها عملیات نظامی اسرائیل در غزه نبود. زمانی تهیه شد که خود حمله و پیامدهای فوری آن همچنان جریان داشت.
سند اعلام کرد:
«امروز شاهد پیروزی تاریخی مقاومت فلسطین هستیم.»
رویدادهای اکتبر را «واکنشی طبیعی و موجه» به سرکوب خواند و به فعالان دستور داد «مقاومت را عادی‌سازی کنید».
از این هم فراتر رفت.
بسته راهنما گفت شهرک‌نشینان «به معنای حقوق بین‌الملل» غیرنظامی نیستند، زیرا ظاهرا «دارایی‌های نظامی» هستند.
اعلام کرد مسئولیت «تک‌تک مرگ‌ها» تنها بر عهده اسرائیل است.
و در بخشی درباره آزادی «با هر وسیله لازم»، گفت مقاومت شامل «مبارزه مسلحانه، اعتصاب‌های عمومی و تظاهرات مردمی» است، سپس همه آنها را مشروع و ضروری اعلام کرد.
اینجاست که روان‌شناسی مفید می‌شود.
سند صرفا از خواسته‌های سیاسی فلسطینیان حمایت نمی‌کند.
بلکه چارچوبی اخلاقی برای خشونت می‌سازد.
خشونت به مقاومت تبدیل می‌شود.
حمله به پیروزی تاریخی تبدیل می‌شود.
جایگاه غیرنظامی قابل مذاکره می‌شود.
مسئولیت مرگ کاملا از دوش عاملان خشونت برداشته می‌شود.
مبارزه مسلحانه مشروعیت اخلاقی پیدا می‌کند.
آلبرت بندورا، روان‌شناس، فرایندهایی بسیار نزدیک را در قالب مفهوم گسست اخلاقی توصیف کرد.
وقتی خشونت اخلاقی می‌شود
گسست اخلاقی سازوکارهای روانی‌ای را توصیف می‌کند که به افراد اجازه می‌دهد در رفتار آسیب‌زا مشارکت کنند، تأییدش کنند یا برایش عذر بیاورند و همچنان خود را اخلاقی بدانند.
یک سازوکار، توجیه اخلاقی است: خشونت پذیرفتنی می‌شود، چون در خدمت هدفی ظاهرا عادلانه قرار دارد.
سازوکار دیگر، برچسب‌زنی تلطیف‌آمیز است: رفتار نگران‌کننده زبانی پیدا می‌کند که آن را پاک‌تر یا شریف‌تر جلوه می‌دهد.
سازوکار دیگر، نسبت‌دادن تقصیر است: مسئولیت از عامل به قربانی منتقل می‌شود.
سازوکار دیگر، انسانیت‌زدایی یا طرد اخلاقی است: قربانی کمتر شایسته حمایت اخلاقی معمول تلقی می‌شود.
پژوهش‌ها رابطه معناداری میان گسست اخلاقی و رفتار پرخاشگرانه یافته‌اند. یک فراتحلیل با ۱۷٬۷۷۶ شرکت‌کننده، ارتباط مثبتی میان این دو یافت.
گفتار National SJP را در این چارچوب در نظر بگیرید.
نامیدن رویدادها به‌عنوان «پیروزی تاریخی» به آنها اعتلای اخلاقی می‌دهد.
نامیدن خشونت به‌عنوان «مقاومت»، زبان مشروعیت‌بخش فراهم می‌کند.
گفتن اینکه قربانیان واقعا غیرنظامی نبودند، جایگاه اخلاقی آنها را تضعیف می‌کند.
مسئول دانستن اسرائیل برای «تک‌تک مرگ‌ها»، مسئولیت را از عاملان خشونت دور می‌کند.
و دستور صریح به هواداران برای «عادی‌سازی مقاومت»، می‌کوشد خود هنجار اخلاقی را تغییر دهد.
سازمان صرفا خشونت سیاسی را توصیف نمی‌کرد.
به فعالان می‌گفت چگونه درباره آن فکر کنند.
«صهیونیست‌ها سزاوار زندگی نیستند»
پیامدهای روان‌شناختی در مورد خیمانی جیمز، از چهره‌های برجسته اردوگاه حامی فلسطین دانشگاه کلمبیا در سال ۲۰۲۴، مستقیم‌تر می‌شوند.
جیمز در ضبطی از ژانویه ۲۰۲۴ گفت:
«صهیونیست‌ها سزاوار زندگی راحت نیستند؛ اصلا صهیونیست‌ها سزاوار زندگی نیستند.»
جیمز صهیونیست‌ها را با نازی‌ها و فاشیست‌ها مقایسه کرد و گفت:
«شکرگزار باشید که همین‌طوری بیرون نمی‌روم و صهیونیست‌ها را نمی‌کشم.»
طبق ضبط، جیمز همچنین گفت:
«خیلی راحت هستم، خیلی راحت، که خواستار مرگ آن آدم‌ها شوم.»
سخنان اصلی در ویدئو ثبت و توسط رسانه‌های بزرگ به‌طور مستقل گزارش شدند. کلمبیا بعدا ورود جیمز به محوطه دانشگاه را ممنوع کرد.
جیمز ابتدا عذرخواهی کرد.
ماه‌ها بعد، جیمز علنا گفت آن عذرخواهی در واقع نوشته خود او نبوده است.
باز هم نکته جالب روان‌شناختی صرفا توهین‌آمیز بودن گفته نیست.
بلکه استدلال اخلاقی درون آن است.
جیمز صهیونیست‌ها را کنار نازی‌ها، فاشیست‌ها و سفیدبرترپنداران قرار داد. پس از برقرار شدن این هم‌ارزی، مرگ از نظر اخلاقی پذیرفتنی شد.
خود دسته‌بندی برای برداشتن حمایت معمول از فردی که در آن قرار می‌گرفت کافی شد.
این طرد اخلاقی به‌شکلی غیرمعمول صریح است.
از گفتار فردی به مجوز سازمانی
داستان به جیمز ختم نشد.
در اکتبر ۲۰۲۴، Columbia University Apartheid Divest گفت عذرخواهی قبلی نماینده خط سیاسی آن نیست.
سازمان جداگانه اعلام کرد:
«ما از آزادی با هر وسیله لازم، از جمله مقاومت مسلحانه، حمایت می‌کنیم.»
همچنین استدلال کرد پس از آنکه ظاهرا گزینه‌های مسالمت‌آمیز تمام شده‌اند:
«خشونت تنها راه پیش روست.»
شواهد موجود ثابت نمی‌کند CUAD همه گفته‌های جیمز را تأیید کرده است.
اما نکته‌ای محدودتر و مهم را ثابت می‌کند: خود سازمان علنا به خشونت سیاسی مشروعیت داد.
این، محیط اجتماعی پیرامون گفتار پرخاشگرانه را تغییر می‌دهد.
فردی که از خشونت دفاع می‌کند لزوما با جنبشی روبه‌رو نمی‌شود که از او بخواهد کمتر افراطی باشد.
در برخی جناح‌های رادیکال، ساختار ایدئولوژیک ممکن است در عوض توجیه را فراهم کند.
«مقاومت را عادی‌سازی کنید»
شاید این مهم‌ترین عبارت سند National SJP باشد.
«مقاومت را عادی‌سازی کنید.»
جنبش‌های سیاسی صرفا ایده‌ها را بیان نمی‌کنند. آنها هنجارهای اجتماعی می‌سازند.
به مشارکت‌کنندگان می‌گویند کدام رفتار شایسته ستایش است، کدام قربانیان سزاوار همدردی‌اند، چه واژه‌هایی پذیرفتنی‌اند و چه اعمالی را می‌توان از نظر اخلاقی توجیه کرد.
National SJP صریحا به هواداران دستور داد چارچوب خود از مقاومت را عادی و فراگیر کنند.
بسته راهنمای تجمعات عمومی Within Our Lifetime شواهد بیشتری از گفتار ستیزه‌جویانه جاری در بخش‌هایی از جنبش ارائه می‌کند.
از شعارهای پیشنهادی آن عبارت‌اند از:
«فقط یک راه‌حل هست! انقلاب انتفاضه!»
«مقاومت موجه است! وقتی مردم زیر اشغال‌اند!»
«بلند و روشن بگویید، صهیونیست‌ها را اینجا نمی‌خواهیم.»
«از نیویورک تا غزه! انتفاضه را جهانی کنید!»
«دو کشور نمی‌خواهیم! ما ۴۸ را می‌خواهیم!»
و:
«۵ ۶ ۷ ۸، دولت شهرک‌نشین صهیونیستی را درهم بشکنید!»
تک‌تک این شعارها تهدید به خشونت جسمی نیستند و شعارها باید در بسترشان تفسیر شوند.
اما در مجموع، محیطی کنشگرانه را نشان می‌دهند که مبارزه انقلابی، طرد صهیونیست‌ها و «انتفاضه» فعالانه در پیام‌های جنبش وارد شده‌اند.
این هنگام بررسی اینکه محیط سیاسی چه گفتاری را پاداش می‌دهد و تقویت می‌کند اهمیت دارد.
پس سایکوپات‌ها کجای تصویر قرار می‌گیرند؟
اینجا شواهد به‌جای قطعی‌بودن، اشاره‌گر می‌شوند.
ویژگی‌های سایکوپاتیک در جمعیت وجود دارند.
پژوهش، سایکوپاتی و سادیسم را با آمادگی بیشتر برای تأیید خشونت سیاسی مرتبط می‌داند.
همچنین محیط‌های سیاسی مستندی داریم که در آنها مقاومت مسلحانه مشروع و خشونت ضروری خوانده می‌شود، می‌توان قربانیان را از جایگاه غیرنظامی محروم کرد و از فعالان خواسته می‌شود چارچوب ایدئولوژیک پیرامون خشونت را عادی‌سازی کنند.
این واقعیت‌ها را کنار هم بگذارید تا پرسشی روشن پدیدار شود.
وقتی افرادی با سنگدلی، سادیسم، پرخاشگری یا ویژگی‌های سایکوپاتیک بالا وارد محیطی می‌شوند که مجوز اخلاقی دشمنی با دشمنی مشخص را می‌دهد، چه بر سرشان می‌آید؟
برای کسی که از قبل مقاومت عاطفی بسیار کمی در برابر بی‌رحمی دارد، ایدئولوژی بالقوه می‌تواند چیزی بسیار سودمند فراهم کند: توجیه.
دیگر لازم نیست پرخاشگری به‌صورت پرخاشگری تجربه شود.
می‌تواند آزادی شود.
نفرت می‌تواند عدالت شود.
خشونت می‌تواند مقاومت شود.
سنگدلی با قربانیان می‌تواند پختگی سیاسی شود.
و می‌توان درباره مرگ دشمن ایدئولوژیک بدون پشیمانی سخن گفت، چون ابتدا دشمن بیرون از دایره معمول توجه اخلاقی قرار گرفته است.
پژوهش فعلی ثابت نمی‌کند افراد دارای ویژگی‌های سایکوپاتیک به‌شکلی نامتناسب به سازمان‌های حامی فلسطین می‌پیوندند. در پژوهش انجام‌شده برای این مقاله، مطالعه شخصیتی نماینده‌ای درباره فعالان حامی فلسطین شناسایی نشد.
اما این، پرسش روان‌شناختی را بی‌ربط نمی‌کند.
آن را به پرسشی در انتظار مطالعه مستقیم تبدیل می‌کند.
جنبش لازم نیست سایکوپاتی بسازد
شاید احتمال جالب‌تر این باشد که افراط‌گرایی سیاسی اصلا نیازی به ایجاد شخصیت‌های سایکوپاتیک ندارد.
فقط باید محیطی بسازد که در آن برخی رفتارهای مرتبط با سنگدلی شدید از نظر اخلاقی پذیرفتنی شوند.
فرد لازم نیست نسبت به همه فاقد همدلی باشد.
فقط کافی است همدلی را درباره یک گروه به کار نبرد.
لازم نیست باور داشته باشد قتل عموما پذیرفتنی است.
فقط به چارچوبی نیاز دارد که توضیح دهد چرا کشتن دشمنی خاص موجه است.
لازم نیست اخلاق را رد کند.
می‌تواند در عوض اخلاق را طوری بازتعریف کند که پرخاشگری وظیفه اخلاقی شود.
به همین دلیل تلاقی گسست اخلاقی و سایکوپاتی چنین تأمل‌برانگیز است.
سایکوپاتی می‌تواند شامل کاهش توجه عاطفی و سنگدلی به‌عنوان ویژگی‌های شخصیتی باشد.
گسست اخلاقی با آموزش اینکه چه زمانی باید شفقت را معلق کرد، می‌تواند رفتاری بیرونی و به‌طرز چشمگیر مشابه ایجاد کند.
و جنبش‌های سیاسی قادر به عادی‌سازی گفتار خشونت‌آمیز ممکن است محیطی بسازند که هر دو سازوکار در یک جهت عمل کنند.
پرسشی ناراحت‌کننده
شواهد اجازه تشخیص روان‌شناختی جنبش حامی فلسطین را نمی‌دهد.
اما اجازه طرح پرسشی بسیار دشوارتر را می‌دهد.
اگر بخشی قابل اندازه‌گیری از جمعیت ویژگی‌های بالای سایکوپاتیک، سادیستی یا دیگر اشکال سنگدلی داشته باشد و پژوهش روان‌شناختی آنها را با حمایت بیشتر از خشونت سیاسی مرتبط بداند، وقتی جناح‌های رادیکال به مشارکت‌کنندگان می‌گویند دشمنانشان غیرنظامیان مشروع نیستند، خشونت موجه است، مبارزه مسلحانه ضروری است و جنبش باید فعالانه این جهان‌بینی را «عادی‌سازی» کند، چه می‌شود؟
برخی گفتارهای ثبت‌شده از ۷ اکتبر، مطالعه موردی نگران‌کننده‌ای ارائه می‌کنند.
شاید ناراحت‌کننده‌ترین نتیجه این نباشد که همه تولیدکنندگان چنین گفتاری سایکوپات‌اند.
بلکه این باشد که لازم نیست چنین باشند.
ایدئولوژی سیاسی‌ای که بتواند بی‌رحمی را به فضیلت تبدیل کند، می‌تواند اجازه فرسایش محدودیت‌های اخلاقی معمول را بدهد.
و برای شمار کوچک‌تر افرادی که ممکن است از پیش گرایش‌های غیرمعمول سنگدلانه یا پرخاشگرانه داشته باشند، چنین محیطی می‌تواند چیزی حتی نیرومندتر عرضه کند:
واژگانی اخلاقی که با آنها تاریک‌ترین تکانه‌ها را می‌توان درستکاری نامید.
