قطر سال‌ها پیش از دفتر دوحه با حمایت آمریکا، رهبران حماس را پذیرفت
وزیر خارجه قطر گفت امیر ابتکار پذیرش چهار رهبر حماس در سال ۱۹۹۹ را به دست گرفته بود و واشنگتن یک روز پیش از ورودشان مطلع شد. دفتر سیاسیِ تأسیس‌شده در ۲۰۱۲، سال‌ها بعد به این داستان اضافه شد.
رابطه قطر با حماس از دفتر سیاسی‌ای آغاز نشد که دوحه می‌گوید در سال ۲۰۱۲ به درخواست واشنگتن باز شد. سیزده سال پیش‌تر، قطر چهار تن از رهبران این جنبش را بر اساس ترتیبی پذیرفته بود که وزیر خارجه‌اش آن را به امیر نسبت می‌داد.
روایت قدیمی‌تر که ایتان فیشبرگر در رشته‌پستی در ایکس برجسته کرده، فصلی را به این توضیح اضافه می‌کند که اغلب از آن جا می‌ماند. دفتر ۲۰۱۲ ترتیبی جداگانه بود، اما سرآغاز میزبانی قطر از حماس نبود.
پرواز یک هواپیمای قطری از اردن
به گزارش خبرگزاری یونایتد پرس اینترنشنال، UPI، در ۲۱ نوامبر ۱۹۹۹ خالد مشعل، ابراهیم غوشه، عزت الرشق و سامی خاطر با یک هواپیمای اختصاصی دولت قطر وارد دوحه شدند. اردن علیه حماس اقدام کرده، دفاتر آن را بسته و اعضایش را بازداشت کرده بود.
این چهار نفر از چهره‌های ارشد بودند: مشعل ریاست دفتر سیاسی را داشت، غوشه سخنگو بود و الرشق و خاطر عضو دفتر سیاسی بودند. UPI خروج آنان را اخراج اجباری توصیف کرد. اردن گفت پس از رایزنی ملک عبدالله دوم و شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی، امیر قطر، به آنان اجازه خروج داده شده است.
دعوت از سوی امیر بود
کمتر از دو هفته بعد، وزیر خارجه قطر شرح روشن‌تری از آغازگر این تصمیم ارائه کرد. البیان در گزارشی به تاریخ ۳ دسامبر ۱۹۹۹ از قول حمد بن جاسم بن جبر آل ثانی نوشت که ملک عبدالله با درخواست امیر موافقت کرده بود.
وزیر، نقش آمریکا یا فشار اسرائیل را رد کرد. به گفته او، قطر تنها با اردن هماهنگ کرده بود. واشنگتن یک روز پیش از ورود رهبران حماس مطلع شد، بدون آنکه نظرش را بخواهند. در روایت علنی قطر در آن زمان، آمریکا از یک تصمیم باخبر می‌شد؛ قرار نبود آن تصمیم را بگیرد.
وعده ممنوعیت فعالیت سیاسی
قطر در عین حال مرزی علنی تعیین کرده بود. وزیر خارجه هنگام ورود این افراد به الجزیره گفت آنان به‌عنوان مهمان پذیرفته می‌شوند، اما اجازه فعالیت سیاسی از داخل کشور را نخواهند داشت. UPI این تعهد را در گزارش خود آورد.
تا ژوئن ۲۰۰۱، دیوید شنکر وضع دیگری را توصیف می‌کرد. او برای مؤسسه واشنگتن نوشت که رهبری خارجی حماس پس از انتقال به قطر، همچنان سازمان را از آنجا اداره می‌کرد. او فعالیت‌های مشخصی را که مبنای این ارزیابی بود شرح نداد. در همان حال، گزارش وزارت خارجه آمریکا درباره سال ۲۰۰۰ از یک دفتر اصلی جدید حماس در دمشق سخن می‌گفت. میزبانی از رهبران و میزبانی از دفتر اصلی سازمان لزوماً یکی نبود.
درخواست تعطیلی یک دفتر
رویداد دیگری در نسخه‌ای از تلگراف سفارت آمریکا در دوحه از سال ۲۰۰۵ آمده که ویکی‌لیکس منتشر کرده است. متن شرح می‌دهد که فرانسیس تاونسند، مشاور امنیت داخلی جورج دبلیو بوش، در نشست‌های ۲ ژوئن خواستار تعطیلی دفتر حماس در دوحه شد. خود تلگراف تاریخ ۶ ژوئن را دارد.
پاسخ از سوی خالد المسند، رئیس دفتر شیخ تمیم، ولیعهد وقت، آمد. بر اساس تلگراف، او وجود دفتر رسمی را رد کرد، اما پذیرفت که چهار رهبر حماس زمانی در دوحه زندگی کرده بودند. این گفت‌وگو اختلاف بر سر آنچه در آنجا فعالیت داشت را ثبت می‌کند، نه توصیفی مورد توافق از یک دفتر.
در ۲۰۱۲ چه تغییر کرد؟
سال‌ها بعد، مشعل پس از خروج از سوریه دوباره در قطر بود. در متن مصاحبه الجزیره به تاریخ ۲ آوریل ۲۰۱۲، احمد منصور از حمد بن جاسم که اکنون هم نخست‌وزیر و هم وزیر خارجه بود پرسید آیا دوحه برای بازگشت او از آمریکا اجازه گرفته است.
حمد بن جاسم گفت قطر تأییدیه‌ای نگرفته و از حق کشورش برای تصمیم‌گیری درباره پذیرش افراد دفاع کرد. اما پاسخ او درباره اقامت مشعل بود، نه شرایط ایجاد دفتر سیاسی جداگانه. هنگام مقایسه این گفته با توضیح بعدی قطر، این تفاوت اهمیت دارد.
دوحه دفتر بعدی را به درخواست آمریکا مرتبط دانسته است. در گزارش وزارت خارجه قطر از سخنان محمد بن عبدالرحمن آل ثانی در مجمع دوحه در ۷ دسامبر ۲۰۲۵، نخست‌وزیر ترتیب سال ۲۰۱۲ را کانالی برای تماس‌های آتش‌بس و رساندن کمک‌ها توصیف کرد. این هدفی بود که قطر برای دفتر اعلام می‌کرد.
مقامات پیشین آمریکا در ۲۰۲۳ روایت‌های متفاوتی به فاکس نیوز ارائه کردند: یکی از درخواست واشنگتن می‌گفت و دیگری از تأیید آمریکاییِ ابتکار قطر.
کانالی که واشنگتن بعدها از آن دفاع کرد
برای اسرائیل، نقش دفتر در تلاش برای بازگرداندن گروگان‌ها اهمیتی ویژه پیدا کرد. واشنگتن علناً از حفظ راه تماس با گروهی که آنان را در اختیار داشت دفاع کرد. متیو میلر، سخنگوی وزارت خارجه، در نشست خبری ۲۸ اکتبر ۲۰۲۴ کانال قطر با حماس را برای آن مذاکرات مفید دانست و هم‌زمان گفت روابط با حماس نمی‌تواند مانند گذشته ادامه یابد.
این توضیح می‌دهد چرا واشنگتن در آن مقطع از کانال حمایت می‌کرد. اما روشن نمی‌کند چه کسی نخستین بار در ۲۰۱۲ آن را پیشنهاد داد و پذیرش پیشین رهبران حماس از سوی قطر را هم به یک ابتکار آمریکایی تبدیل نمی‌کند.
این سابقه، قطر را با پرسش‌هایی فراتر از نقش بعدی‌اش به‌عنوان میانجی روبه‌رو می‌کند. در ۱۹۹۹، وزیر خارجه خود این کشور پذیرش رهبران را ابتکار امیر با اردن دانست و گفت واشنگتن یک روز پیش‌تر مطلع شد. هر روایتی از چگونگی میزبانی دوحه از حماس باید آن تصمیم را نیز در بر بگیرد.
